Aziz Nesin Biyografi
Aziz Nesin
asıl adı Mehmet Nusret, 1915 yılında İstanbul’da doğdu.
Türk gülmece yazarı. Gazetecilik, yayıncılık yaptı. Toplumun kimi tiplerini olağanüstü bir ustalıkla karikatürleştiren, bürokrasiyle alay eden, devlet çarkının işleyişindeki bozuklukları gülünçleştiren yapıtları, adının yurt sınırlarını aşarak başka ülkelerde de tanınmasını sağladı. Buna karşılık, savunduğu görüşlerden dolayı sık sık kovuşturmaya uğradı; yargılandı; hapis ve sürgün cezaları çekti. Toplumun her kesiminde, her gün yaşanan olayların çelişkili yanlarını, bunların doğurduğu gülünç durumları, her çevrede rastlanan tipleri konu edinen gülmece, romanlar yazdı.
Yapıtlarında toplumsal bozuklukları, haksızlıkları, fırsatçılığı, bürokrasiyi, yanlış değer yargılarını kıyasıya eleştirdi. Çok geniş toplulukların kolayca sevebileceği canlı, hareketli, dolambaçsız bir anlatım yolu izledi. Bir yandan güldürürken, bir yandan da duygulandıran ve düşündüren bir yazar oldu. Onun anlattıklarına benzer terslikler, güldürücü olaylar, küçük insanı, ilerici aydını ezen bozukluklar geniş topluluklarca Aziz Nesinlik olay diye adlandırılmaya başlandı. Günlük olaylardan, gazete haberlerinden, politikadan esinlenen A. Nesine zaman zaman masallar ve halk hikayeleri de çıkış noktası oldu. Hikaye ve romanlarındaki bu tür konular ve somut insan ilişkilerine karşılık, oyunlarında insanın kişiliği, ahlaksal, toplumsal konumu gibi temaları yer yer somutlamalara yönelerek işledi. Ancak alışılmış yapıtlarının çizgisini sürdüren oyunlar da yazdı; kimi yapıtları sahneye aktarıldı. Yapıtlarının geliriyle, kimsesiz ve yoksul çocukları meslek edininceye kadar yetiştirmek üzere Nesin Vakfını (Çatalca) kurdu (1972). Mayıs 1993te Aydınlık gazetesini çıkaran Aziz Nesin gazetenin başyazarlığını da üstlenmişti. 5 Temmuz 1995’de Çeşmedeki imza günü sonrası, saat 01.05te öldü.
Yıllarla Aziz Nesin
1915 (20 Aralık) İstanbul, Heybeliadada doğdu.
1925 İstanbulda Süleymaniyede Kanuni Sultan Süleyman İptidai Mektebinin 3.sınıfına girdi. (Sonradan okulun adı, İstanbul 7. ilkokul oldu.)
1935 Kuleli Askeri Lisesini bitirip Harp Okuluna geçti.
1937 Ankarada Harp Okulunu bitirip asteğmen oldu.
1941 2.Dünya Savaşı yıllarında 2 yıl Trakyada çadırlı ordugahta görev yaptı.
1942 Erzurum Mustahkem Mevkii İstihkam Tb.Bölük Komutanlığına atandı. Bir bomba kazasında yaralandı. Erzincanda depremde yıkılmış olan ordu cephaneliğinin boşaltılmasıyla görevlendirildi.
1944 Ankarada Harp Okulunda açılan ilk tank kursuna katıldı.
1944 Zonguldakta uçaksavar top mevzileri yaptırmakla görevlendirildi.
1945 Askerlikten ayrıldıktan sonra Karagöz Gazetesinde ve Yedigün Dergisinde redaktörlük ve yazarlık yaptı, profesyonel olarak yazarlığa başladı.
1945 Tan Gazetesinde köşe yazarlığına başladı. (4 Aralıkta tek parti iktidarı üniversite gençlerine Tan Gazetesini yaktırdı.)
1945 Yayınlanmış ilk bağımsız yapıtı Parti Kurmak Parti Vurmak adlı 16 sayfalık broşürü çıktı.
1946 Sabahattin Ali ile birlikte Markopaşa ve süreği olan gülmece gazetelerini çıkardı.
1947 Bursaya sürgün edilerek güvenlikte gözaltında tutuldu.
1948 İkinci kitabı olan Azizname adlı taşlama kitabını çıkardı. Bu kitap için İstanbul 2.Ağır Ceza Mahkemesinde dava açıldı. 4 ay tutuklu olarak süren dava sonunda aklandı.
1949 İngiltere Prensesi Elizabeth, İran Şahı Rıza Pehlevi, Mısır Kralı Faruk her üçü birden Ankaradaki elçilikleri aracılığıyla Türkiye Dışişleri Bakanlığına resmen başvurarak, bir yazısında kendilerini aşağıladığı savıyla aleyhine dava açtılar. 6 ay hapse mahkum edildi ve ceza infaz edildi.
1952 İstanbulda yeni kurulmaya başlanan Leventte bir dükkan kiralayarak Oluş Kitabevini açtı. Sabahları Leventteki evlere gazete dağıtıyordu.
1953 İki küçük çocuğuyla birlikte Leventteki kitabevinden geçimini sağlayamayınca Beyoğlunda Bursa Sokağındaki yeni yapılmış hanın bir odasında Paradi Fotoğraf Stüdyosunu bir ortağı ile birlikte kurdu.
1955 6-7 Eylül faciası olarak tarihimize gelen İstanbuldaki azınlıkların ev ve dükkanlarının korkunç yıkımına suçlu aranmaya başlanmıştı. Aziz Nesinde suçlu olarak Sıkıyönetimce tutuklandı.
1955 Halil Lütfü Dördüncünün Yeni Gazetesinde köşe yazarlığına başladı.
1956 İtalyada (Bordigherada) yapılan uluslararası (yirmi iki ulus) gülmece yarışmasında birincilik ödülü olan Altın Palmiyeyi Kazan Töreni adlı öyküsüyle kazandı.
1957 Yine İtalyadaki aynı uluslararası yarışmada Fil Hamdi adlı Öyküsüyle ikinci kez birincilik ödülü olan Altın Palmiyeyi kazandı.
1960 İtalyada kazandığı ilk Altın Palmiyeyi devlet hazinesine bağışladı.
1961 Tanin Gazetesinde köşe yazarlığına başladı.
1961 Zübük adlı haftalık bir gülmece gazetesi çıkarmaya başladı.
1962 Sahibi bulunduğu Düşün Yayınevi anlaşılamayan bir nedenle bir gece yandı. Üst fiyatları 3 milyon lira olan (bugünkü para değeriyle en az yarım milyar lira) depodaki kitapları yandı.
1965 Elli yaşındayken ilk kez pasaport alabildi ve yurtdışına çıktı. Çağrılı olduğu Berlin ve Weimardaki Antifaşist Yazarlar Toplantısına katıldı. Altı ay süren bu ilk yurtdışı gezisinde, Polonya, Sovyetler Birliği, Romanya ve Bulgaristana gitti.
1966 Bulgaristanda yapılan uluslararası gülmece yarışmasında birincilik ödülü olan Altın Kirpiyi Vatani Vazife adlı öyküsüyle kazandı.
1968 Milliyet Gazetesinin açtığı Karagöz oyunu yarışmasında Üç Karagöz oyunuyla birincilik ödülü aldı.
1969 Moskovada yapılan uluslararası gülmece yarışmasında İnsanlar Uyanıyor adlı öyküsüyle Krokodil birincilik ödülü kazandı.
1970 Türk Dil Kurumunun oyun ödülünü Çiçu adlı oyunuyla kazandı.
1972 Kimsesiz çocukları yetiştirmek için Nesin Vakfını kurdu.
1974 Asya-Afrika Yazarlar Birliğinin Lotus ödülünü kazandı.
1975 Lotus ödülünü almak için Filipinlerin başkenti Manilada yapılan törene katıldı.
1976 Bulgaristanda Gabrovo kentinde düzenlenen gülmece kitabı uluslararası yarışmasında birinciliği elde ederek Hitar Petar ödülünü kazandı.
1977 TürkiyeYazarlar Sendikası Başkanı seçildi.
1978 Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz adlı romanıyla Madaralı Roman Ödülünü kazandı.
1982 Vietnamdaki Asya-Afrika Yazarlar Birliği toplantısından dönüşte Moskovada kalp hastalığından hastaneye kaldırıldı. Kalp Hastalıkları Araştırma Merkezinde bir ay kalarak tedavi gördü.
1983 ABDde Indiana Üniversitesinin düzenlediği uluslararası toplantıya çağrıldı. Pasaportu geri alındığı için bu toplantıya katılamadı.
1984 (20 Aralık) Şan Sinema Salonunda 70. Doğumgünü töreni yapıldı.
1984 Aydınlar Dilekçesi girişiminde bulundu.
1985 Ekin A.Şnin kurulması girişiminde bulundu.
1985 İngiterede PEN Kulüp onur üyeliğine seçildi.
1985 TÜYAPın düzenlediği Halkın Seçtiği Yılın Yazarı ödülünü kazandı.
1989 Demokrasi Kurultayının toplanmasında etkin görev aldı. Oluşturulan Demokrasi izleme Komitesinin iki başkanından biri oldu.
1989 Sovyet Çocuk Fonunun ilk kez verilen Tolstoy Altın Madalyasına değer görüldü.
1990 (19 Mart) Ankarada Sanat Kurumunda 75.Yaşı kutlandı.
1995 5 Temmuz Çeşmedeki imza günü sonrası, saat 01.05te öldü.
Aziz Nesin Hakkında
İsmet İnönü
İnönü, Aziz Nesinin her yazısını yeni Türkçenin bir ileri eseri olarak görmeye çalıştığını, bu inançla ve zevkle okuduğunu belirtikten sonra şunları söylemiştir:
Siyasi bakımdan bir yazısı aleyhimde olsa bile, onu da Türk Edebiyatının ve dil devriminin bir başarısı sayarak değerlendiririm.
Dilimizin, büyük amacına, az çok zaman geçse de mutlaka erişeceğine inanıyorum. Bu amaca varmada, Aziz Nesin adı, safta saygı kaplayanlardan biri olacaktır. (Akşam, 24.5.1969)
Yüksel Pazarkaya
Bir Nazım Hikmetin, bir Aziz Nesinin büyüklüğü her dile, her çağa, her ulusa en büyük onuru verebilir. Bu onur, dünya halkları içinde, en başta biz Türkçenin çocuklarınındır. (Gürola, F.Almanya)
Leonid Lenç
Aziz Nesin, bugün, yazdığı ve yazmakta olduğu öyküler, anlatılar, yergi romanları ve oyunlarla ülkesinin onurudur. Fakat o sadece yazar değil, tıpkı yazarlık yeteneğinde olduğu gibi, zaptolunmaz bir toplumsal canlılığa sahip toplum eylemcisidir de. (Literaturnaya Gazetta, 16.3.1983)
Cemal Süreya
Aziz Nesinin, çağdaşları arasında tek kaldığı kanısındayım.(…) Kısacası, Aziz Nesin sivri, ama tek nitelikteki sanatıyla benzersiz kalıyor, tek kalıyor. Her olay, her yeni gereç onun için bir öykü kapısıdır. (Politika, 26.2.1976)
Yaşar Kemal
Aziz Nesinin bütün özellikleri, daha da çok direnme gücü, onu, çağımızın büyük bir güldürü yazarı yapmıştır. Gülmesini bilen yaratık, sevmesini de, düşünmesini de, oynamasını da bilir. Azizde tıpkı Nasrettin Hoca gibi güldürürken düşündürür de. (Nesin Vakfı Edebiyat Yıllığı, 1976)
Server Tanilli
O bir bayraktı… Büyük bir uyarıcıydı! Sarsıp silkeleyen bir aydındı! Türkiyenin de bir şansıydı.. Böylesi bayrak açan aydınların kıtlığını yaşıyor dünyamız da. (11 Temmuz 1995, Cumhuriyet Aziz Nesin Özel Eki)
Fikret Otyam
Azizim Aziz… Gerçeğe hu!..Ne ki binlerce öyküsünden, seksen yüz kitabından, seksen yıl haykırdığı düşüncelerinden, dobra dobra sözlerinden nasıl kurtulacaklar? (11 Temmuz 1995, Cumhuriyet Aziz Nesin Özel Eki)
Alpay Kabacalı
Gülmece ve gözyaşı… O, bütün yaşamı boyunca topluma borçlu olduğuna inandı. Yoktan var ettiği Nesin Vakfı, onun topluma borç ödeme anlayışının somut göstergesi oldu. (11 Temmuz 1995, Cumhuriyet Aziz Nesin Özel Eki)
Eserleri
ŞİİR
1984 Sondan Başa
1986 Sevgiye On Ölüme Beş Kala
1988 Kendini Yakalamak
1990 Hoşçakalın
1995 Sivas Acısı
HİKAYELER
1948 Geriye Kalan
1955 İt Kuyruğu
1955 Yedek Parça
1955 Fil Hamdi
1956 Damda Deli Var
1957 Koltuk
1957 Kazan Töreni
1957 Toros Canavarı
1957 Deliler Boşandı
1957 Mahallenin Kısmeti
1957 Ölmüş Eşek
1957 Hangi Parti Kazanacak
1958 Havadan Sudan
1958 Bay Düdük
1958 Nazik Alet
1959 Gıdıgıdı
1959 Aferin
1959 Kördöğüşü
1959 Mahmut ile Nigar
1960 Gözüne Gözlük
1960 Ah Biz Eşekler
1961 Yüz Liraya Bir Deli
1961 Bir Koltuk Nasıl Devrilir
1962 Biz Adam Olmayız
1965 Sosyalizm Geliyor Savulun
1965 İhtilali Nasıl Yaptık
1965 Rıfat Bey Neden Kaşınıyor
1965 Yeşil Renkli Namus Gazı
1968 Bülbül Yuvası Evler
1968 Vatan Sağolsun
1969 Yaşasın Memleket
1978 Büyük Grev
1980 Hayvan Deyip Geçme
1984 70 Yaşım Merhaba
1984 Kalpazanlık Bile Yapılamıyor
1987 Maçinli Kız İçin Ev
1988 Nah Kalkınırsın
ROMAN
1955 Kadın Olan Erkek
1957 Gol Kralı Sait Hopsait
1957 Erkek Sabahat
1959 Saçkıran
1961 Zübük
1967 Şimdiki Çocuklar Harika
1974 Tatlı Betüş
1977 Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz
1976 Surname
1978 Tek Yol
ANILAR
1957 Bir Sürgünün Hatıraları
1966 Böyle Gelmiş Böyle Gitmez (1. Bölüm 1966, 2. Bölüm 1976)
1967 Poliste
1982 Yokuşun Başı
1987 Salkım Salkım Asılacak Adamlar
1990 Rüyalarım Ziyan Olmasın
MASALLAR
1987 Memleketin Birinde
1960 Hoptirinam
1971 Uyusana Tosunum
Aziz Dededen Masallar
TAŞLAMA
1970 Azizname
FIKRALAR
1958 Nutuk Makinası
1959 Az Gittik Uz Gittik
1971 Merhaba
1982 Suçlanan ve Aklanan Yazılar
1985 Ah Biz Ödlek Aydınlar
1988 Korkudan Korkmak
OYUNLAR
1958 Biraz Gelir misiniz
1959 Bir Şey Yap Met
1963 Toros Canavarı
1968 Düdükçülerle Fırçacıların Savaşı
1970 Çiçu
1970 Tut Elimden Rovni
1970 Hadi Öldürsene Canikom
1979 Beş Kısa Oyun
1982 Bütün Oyunları (Adam Yayınları)
GEZİ NOTLARI
1976 Duyduk Duymadık Demeyin
1977 Dünya Kazan Ben Kepçe
KONUŞMALAR
1988 İnsanlar Konuşa Konuşa
1995 Çuvala Doldurulmuş Kediler
ALDIĞI ÖDÜLLER
Üç Karagöz Oyunu (1968) ile 6. Karacan Armağanı birinciliğini (1968)
Çiçu ile Türk Dil Kurumu 1970 Tiyatro Ödülü’nü
Altın Palmiye (İtalya 1956, 1957)
Altın Kirpi (Bulgaristan, 1966)
Krokodil (Sovyetler Birliği, 1069)
Lotus Asya-Afrika Yazarlar Birliği Ödülü 1975
Bulgaristan Uluslararası Gülmece Kitapları Yarışması’nda Büyük Ödül 1977
Şiirlerinden…
ÖLÜME EĞİLMEK
Uyumaya değil
Rüyalarıma gidiyorum
Orada yaşayacağım isteğimce
Uyanıkken hiç yaşayamadığım
Hepsi de gençti güzeldi
Sevdim sevildim diye aldanarak
Son gördüğüm onlar olacak
Bunca yıldır sevgiye dayanamadığım
Ölüme değil
Sonsuzluğa gidiyorum
Orda dinleneceğim gönlümce
Yaşarken hiç mi hiç dinlenemediğim
Kalemim yine elimde
Kağıtlarım da önümde
Son uykusunda düşecek başım
Sağlığımda hiç eğmediğim
SUSARAK
Güneş altında söylenmedik söz yokmuş…
Bu yüzden geceleri söylüyorum sevdiğimi…
Ne gece ne gündüz yokmuş söylenmemiş söz…
Ben de söylenmişleri söylüyorum yeni biçimde…
Hiç bir biçim kalmamış dünyada denenmedik…
Ben de susuyorum sevgimi saklayıp içimde…
Duyuyorsun değil mi suskunluğumu nasıl haykırıyor…
Susarak sevgisini ilan eden çok var sevgilim…
Ama bir başka seven yok benim sustuğum biçimde…
