Celal Bayar

Parlamenter, devlet adamı, Türkiye Cumhuriyetinin 3. Cumhurbaşkanı Celal

Bayar, 1883 yılında Bursa-Gemlikte doğdu. İlk ve orta öğrenimini babası Abdullah Fehmi Efendinin yanında yapan Bayar, Gemlik mahkeme ve reji kalemine memur olarak girdi. Daha sonra Ziraat Bankasında çalışmaya başladı. Bu arada Harir Darutariri okuluna devam etti. 1990da İttihat Terakki Cemiyetinin kurduğu gönüllüler taburuna yazıldı. Zamanla bu partinin sayılı üyeleri arasına girdi. İzmirde kurulan cemiyetin genel sekreterliğini yürüten Bayar, Kız Lisesinin ve Şimendifer Okulunun açılmasına ön ayak oldu.



I. Dünya Savaşından sonra İzmirde kurulan Müdafaa-i Hukuk Cemiyetinin de faal üyeleri arasına katıldı. 1920 tarihinde Bursa milletvekili olarak Büyük Millet Meclisine katılan Bayar, aynı tarihte İktisat Bakanlığına vekalet etti. Çerkez Ethemin isyanı sırasında, Ethemi ikna etmek için gönderilen heyete başkanlık etti. 1921de İktisat Başkanlığına getirildi. Lozan Konferansına müşavir üye olarak katıldı. 1924te Türkiye İş Bankasını kurma görevini üstlendi. 1937de İsmet İnönünün başbakanlıktan ayrılması üzerine, Atatürk tarafından Türkiye Cumhuriyetinin 14. Başbakanı olarak tayin edildi ve ilk kabinesini kurdu. Atatürkün ölümünden sonra, Cumhurbaşkanlığına seçilen İsmet İnönü tarafından da başbakan olarak tayin edildi. Daha sonra İnönü ile anlaşamadığından, yerini 3 Mayıs 1939da Doktor Refik Saydama bıraktı.

CHPde arkadaşları ile 1945de Dörtlü Takriri verinceye kadar görev aldı ve bu tarihte Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan ile birlikte Demokrat Partiyi kurdu. 14 Mayıs 1950 genel seçimlerinde genel başkanı bulunduğu Demokrat Partinin iktidarı büyük çoğunlukla kazanması ile 22 Mayıs 1950de toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisi Bayarı Cumhurbaşkanlığına seçti. 1954-1957 genel seçimlerinden sonra da Meclis tarafından Cumhurbaşkanlığına seçilen Celal Bayar, 10 yıllık Cumhurbaşkanlığı döneminde Adnan Menderesi başbakan olarak tayin etti.

Bayar, 27 Mayıs 1960da Türk Silahlı Kuvvetlerinin yönetime el koymaları ile tutuklanarak Yassıadaya götürüldü. 16 ay süren soruşturma ve yargılamadan sonra, Yassıada Yüksek Adalet Divanı tarafından, 15 Demokrat Parti, ileri geleni ile birlikte idama mahkum edildi.(15 Eylül 1961) Milli Birlik Komitesi, idamlardan üçünü (Menderes, Zorlu, Polatkan) onaylarken, başta Celal Bayar olmak üzere, 12 Demokrat Parti ileri geleninin idam hükmünü müebbet hapse çevirdi. Yassıadadan Kayseri cezaevine götürülen Bayar, orada rahatsızlandı, evinde tedavi edilmek üzere serbest bırakıldı (7 Kasım 1964).

22 Ağustos 1986 tarihinde İstanbulda vefat etti.