El-Biruni (973 - 1051)

Yaşadığı çağa damgasını vurup Biruni Asrı denmesine sebep olan zeka harikası bilgin 973 yılında Harizmin merkezi Kasta doğdu. Esas adı Ebû Reyhan b. Muhammeddir. Küçük yaşta babasını kaybetti. Annesi onu zor şartlarda, odunsatarak büyüttü. Daha çocuk yaşta araştırmacı bir ruha sahipti. Birçok kOnuyu öğrenmek için çılgınca hırs gösteriyordu. Tahsil çağına girdiğinde Harizmşahların himayesine alındı ve saray terbiyesiyle yetişmesine özen gösterildi. Bu aileden bilhassa Mansur, Birûninin en iyi bir eğitim alması için her imkanı sağladı.



Bu arada İbni Irak ve Abdüssamed b. Hakimden de dersler alan bilginimizin öğrenimi uzun sürmedi, daha çok özel çabalarıyla kendisini yetiştirdi. Araştırmacı ruhu, öğrenme hırsı ve sönmeyen azmiyle birleşince 17 yaşında eser vermeye başladı. Fakat Memûnilerin Kası alıp Harizmşahları tarihten silmeleriyle Birûninin huzuru kaçtı, sıkıntılar başladı ve Kası terketmek zorunda kaldı. Ancak iki yıl sonra tekrar döndüğünde ünlü bilgin EbülVefa ile buluşup rasat çalışmaları yaptı. Daha sonra hükümdar EbülAbbas, sarayında Birûniye bir daire tahsisedip, müşavir ve vezir olarak görevlendirdi. Bu durum, hükümdarların ilme duydukları derin saygının göstergesi, bilginimizin de devlet başkanları yanındaki yüksek itibarının belgesiydi.

Gazneli Mahmud Hindistanı alınca hocalarıyla Birûniyi de oraya götürdü. Zira onun yanında da itibarı çok yüksekti. Birûni, sarayımızın en değerli hazinesidir derdi. Bu yüzden tedbirli hünkar, liyakatını bildiği Birûniyi Hazine Genel Müdürlüğüne tayin etti .O da orada Hint dil ve kültürünü bütünüyle inceledi. Üstün dehasıyla kısa sürede Hintli bilginler üzerinde şaşkınlık ve hayranlık uyandırdı. Kendisine sağlanan siyasi ve ilmi araştırmalarına devam etti. Bir devre adını veren, çağını aşan ilmi hayatının zirvesine erişti. Sultan Mesud, kendisine ithaf ettiği Kanunu Mesûdi adlı eseri için Birûniye bir fil yükü gümüş para vermişse de o, bu hediyeyi almadı.

Son eseri olan Kitabüs Saydele fit Tıbbı yazdığında 80 yaşını geçmişti. Üstad diye saygıyla yad edilen yalnız İslam aleminin değil, tüm dünyada çağının en büyük bilgini olan Birûni, 1051 yılında Gaznede hayata gözlerini yumdu.

Birûni, Elinden kalem düşmeyen, gözü kitaptan ayrılmayan, iman dolu kalbi tefekkürden dûr olmayan, benzeri her asırda görülmeyen bilginler bilgini bir dahiydi. Arapça, Farsça, Ibranice, Rumca, Süryanice, Yunanca ve Çinçe gibi daha birçok lisan biliyordu. Matematik, Astronomi, Geometri, Fizik, Kimya, Tıp, Eczacılık, Tarih, Coğrafya, Filoloji, Etnoloji, Jeoloji, Dinler ve Mezhepler Tarihi gibi 30 kadar ilim dalında çalışmalar yaptı, eserler verdi.

Onun tabiat ilimleriyle yakından ilgilenmesi, Allahın kevni ayetlerini anlamak, kainatın yapı ve düzeninden Allaha ulaşmak, Onu yüceltmek gayesine yönelikti. Eserlerinde çok defa Kur an ayetlerine başvurur, onların çeşitli ilimler açısından yorumlanmasını amaçlardı. Kuranın belağat ve icazına olan hayranlığını her vesileyle dile getirdi. İlmi kaynaklara dayanma, deney ve tecrübeyle ispat etme şartını ilk defa o ileri sürdü.

İbni Sinayla yaptığı karşılıklı yazışmalarındaki ilmi metod ve yorumları, günümüzde yazılmış gibi tazeliğini halen korumaktadır. Tahkik ve Kanûnı Mesûdi adlı eserleriyle trigonometri konusunda bugünkü ilmi seviyeye ta o günden, ulaştıgı açıkça görülür. Bu eser astronomi alanında zengin ve ciddi bir araştırma abidesi olarak tarihe mal olmuştur. İlmiyle dine hizmetten mutluluk duymaktadır.

Gaznede kıbleyi tam olarak tespit etmesi ve kıblenin tayini için geliştirdiği matematik yöntemi dolayısıyla kıyamet günü Rabbinden sevap ummaktadır. Ayın, güneşin ve dünyanın hareketleri, güneş tutulması anında ulaşan hadiseler üzerine verdiği bilgi ve yaptığı rasatlarda, çağdaş tespitlere uygun neticeler elde etti. Bu çalışmalarıyla yer ölçüsü ilminin temellerini sekiz asır önce attı. Israrlı çabaları sonunda yerin çapını ölçmeyi başardı. Dünyanın çapının ölçülmesiyle ilgili görüşü, günümüz matematik ölçülerine tıpatıp uymaktadır. Avrupada buna BİRÛNI KURALI denmektedir.

Newton ve Fransız Piscard yaptıkları hesaplama sonucu ekvatoru 25.000 mil olarak bulmuşlardır. Halbuki bu ölçüyü Birûni, onlardan tam 700 yıl önce Pakistanda bulmuştu. O çağda Batılılardan ne kadar da ilerideymişiz.

Biruni, hastalıkları tedavi konusunda değerli bir uzmandı. Yunan ve Hint tıbbını incelemiş, Sultan Mesudun gözünü tedavi etmişti. Otların hangisinin hangi derde deva ve şifa olduğunu çok iyi bilirdi. Eczacılıkla doktorluğun sınırlarını çizmiş, ilaçların yan etkilerinden bahsetmiştir.

Daha o çağda Ümit Burnunun varlığından söz etmiş, Kuzey Asya ve Kuzey Avrupadan geniş bilgiler vermişti. Christof Coloumbdan beş asır önce Amerika kıtasından, Japonyanın varlığından ilk defa sözeden Odur.

Dünyanın yuvarlak ve dönmekte olduğunu, yerçekimin varlığını Newtondan asırlarca önce ortaya koydu. Henüz çağımızda sözü edilebilen karaların kuzeye doğru kayma fikrini 9.5 asır önce dile getirdi.

Botanikle ilgilendi, geometriyi botaniğe uyguladı. Bitki ve hayvanlarda üreme konularına eğildi. Kuşlarla ilgili çok orjinal tespitler yaptı. Tarihle ilgilendi. Gazneli Mahmud, Sebüktekin ve Harzemin tarihlerini yazdı. Birûni, ayrıca dinler tarihi konusuna eğildi, ona birçok yenilik getirdi. Çağından dokuz asır sonra ancak ayrı bir ilim haline gelebilen Mukayeseli Dinler Tarihi, kurucusu sayılan Birûniye çok şey borçludur.

Birûni, felsefeyle de ilgilendi. Ama felsefenin dumanlı havasında boğulup kalmadı. Meseleleri doğrudan Allaha dayandırdı. Tabiat olaylarından sözederken, onlardaki hikmetin sahibini gösterdi. Eşyaya ve cisimlere takılıp kalmadı.

Birûni, Cebir, Geometri ve Cografya konularında bile o konuyla ilgili bir ayet zikretmiş, ayette bahsi geçen konunun yorumlarını yapmış, ilimle dini birleştirmiş, fenni ilimlerle ilahi bilgilere daha iyi nüfuz edileceğini söylemiş, ilim öğrenmekten kastın hakkı ve hakikatı bulmak olduğunu dile getirmiş ve Anlattıklarım arasında gerçek dışı olanlar varsa Allaha tövbe ederim. Razı olacağı şeylere sarılmak hususunda Allahtan yardım dilerim. Batıl şeylerden korunmak için de Allahtan hidayet isterim. İyilik Onun elindedir! demiştir.

Eserleri halen Batı bilim dünyasında kaynak eser olarak kullanılmaktadır. Türk Tarih Kurumu 68. sayısını Birûniye Armağan adıyla bilginimize tahsis etti. Dünyanın çeşitli ülkelerinde Birûniyi anmak için sempozyumlar, kongreler düzenlendi, pullar bastırıldı. UNESCOnun 25 dilde çıkardığı Conrier Dergisi 1974 Haziran sayısını Birûniye ayırdı. Kapak fotoğrafının altına, 1000 yıl önce Orta Asyada yaşayan evrensel deha Birûni; Astronom, Tarihçi, Botanikçi, Eczacılık uzmanı Jeolog, Şair, Mütefekkir, Matematikçi, Coğrafyacı ve Hümanist diye yazılarak tanıtıldı