Nazım, genellikle ölçü ve uyağa dayanır. Şiir de çoğu kez bu öğeleri taşır. Bununla birlikte, her nazım şiir değildir. Nazmın şiir olabilmesi için, insanda coşku uyandıracak biçimde güzel ve etkili söylenip yazılmış olması gerekir. Kaldı ki, günümüzde ölçüsüz, uyaksız da güzel şiirler yazılabilmektedir.



Ölçü ve uyak, şiirin yalnızca iki öğesidir. Bundan başka, şiirin biçim özellikleri, teması, dili ve üslubu, konusu vardır.

Biz, şiirde konu ve konularına göre şiir türleri hakkında bilgi vereceğiz.

Bir şiirde sözü edilen yada üzerinde durulan olay, durum, duygu ve düşünceye KONU denir. Şiirde aşk, gurbet, yalnızlık, ölüm, sıla, yaşama sevinci, sonsuzluk vb. gibi konular birçok şair tarafından işlenir.

Konularına göre şiirler 5 grupta incelenir:

KONULARINA GÖRE ŞİİRLER

LİRİK DİDAKTİK EPİK PASTORAL DRAMATİK

* Günümüzde şiir türlerini birbirinden ayırmak oldukça zordur. Bir şiirde birkaç şiir türünün özellikleri bulunabilir. Şimdi, ana hatlarıyla şiir türlerini öğrenelim.

ŞİİR TÜRLERİ

A. LİRİK ŞİİR: İçten gelen duyguları coşkulu bir dille anlatan şiir türüdür.

Şiirin en yaygın şekli; bireysel duyguları daha yoğun olarak dile getiren lirik türüdür. Lirik şiir, insanoğlunun bütün duygularını içine alır.

Toplumsal mutluluk yada felaketlerden duyulan sevinç yada acı gibi ortak duygular; aşk, ayrılık, özlem, ölüm acısı gibi bireysel duygular lirik şiirin başlıca konularıdır. Lirik şiir, dünya edebiyatında en çok işlenen ve sevilen şiir türüdür.

Yeni mektup aldım gül yüzlü yardan, Lirik şiir türünde yazılmış olan bu

Gözletme yolları gel deyi yazmış. şiirde, ana duygu(tema) ; sevgiliye

Sivralan köyünden bizim diyardan, ve memlekete duyulan özlemdir.

Dağlar mor menevşe gül deyi yazmış.

Aşık Veysel

B. DİDAKTİK ŞİİR: Belli bir düşünceyi aşılamak veya belli bir konuda öğüt, bilgi vermek, bir ahlak dersi çıkarmak amacıyla öğretici nitelikte yazılan, duygu yönü az olan şiir türüdür.

Kısaca didaktik şiir; öğretici şiir demektir. Manzum hikayeler ve fabllar da bu şiir türüne girer.

Didaktik şiir; bilim, sanat, zanaat, felsefe, ahlak, din gibi konularda temel ilke ve kuralları öğretmek amacıyla yazılan şiirdir.

Sözünü bilen kişinin Bu dörtlükte Yunus Emre; sözün

Yüzünü ağ ede bir söz değerini, düşünerek, ölçüp tartarak

Sözünü pişirip diyenin söz söylemenin önemini büyük bir

İşini sağ ede bir söz… ustalıkla ve çarpıcı bir şekilde dile

Yunus Emre getirmiştir. Yunus Emrenin verdiği

öğütler günümüzde de geçerliliğini

ve önemini korumaktadır.

C.EPİK ŞİİR: Konusu savaş, kahramanlık, yiğitlik ve yurt sevgisi olan yada tarihsel bir olayı coşkulu bir anlatımla işleyen uzunca şiirlere epik şiir denir. Aynı anlamda destani şiir, kahramanlık şiiri terimleri de kullanılır.

Epik kelimesi destansı, kahramanlıkla ilgili gibi anlamlara gelir.

Üç Şehitler Destanından

Mehmetçik Yanda sadece iki dörtlüğünün

Atıldı, bir Mehmetçik, büyüyü bozdu, alındığı F.Hüsnü Dağlarcanın

Bir düşman süngüsüne, göğsünden, bu şiiri, Kurtuluş Savaşımız

Bu şehadetle kayalar yarıldı sanki, üzerine yazılmış olan en güzel

Dipçik gürültüsünden…. epik şiirlerden biridir.

Savaşırken yaşamak,

Anam südü kadar helal gibi,

Ölüm hem büyüktü, hem kolaydı,

Mustafa Kemal gibi….

Fazıl Hüsnü Dağlarca

C. PASTORAL ŞİİR: Doğa güzelliklerini, orman, yayla, dağ, köy ve çoban yaşayışını, bunlara karşı duyulan sevgi ve özlemleri anlatan şiir türüdür.

Pastoral kelimesi çobanlara ilişkin anlamına gelir.

Türk Edebiyatı nda doğa ve kır güzelliklerini öven çok güzel halk şiiri örnekleri vardır. Tanzimat tan sonra başlayan yeni edebiyatımızda da, şiir alanında doğa ve kır güzelliklerine geniş yer verildi.

Ek Bilgi: Batı edebiyatlarında doğrudan doğruya doğa manzaralarını canlı bir biçimde anlatan şiirlere idil, konuşma biçiminde yazılan pastoral şiirlere de eglog denir.

Nadir duyabildiğim taze bir heyecanla, Bu dörtlük, K. Kamu nun

Karıştım o gün bugün bu zavallı çobanla. Bingöl Çobanları adlı

Bingöl yaylalarının mavi dumanlarına, şiirinden alınmıştır. Şair,

Gönlümü yayla yaptım Bingöl çobanlarına. bu şiirde, yalnızca doğa-kır

Kemalettin Kamu güzelliklerini anlatmıyor,

zavallı çoban vs. gibi

deyişlerle de şiire acıma duygusunu

katıyor. Bu yönüyle şiir, hem

pastoral hem de lirik özellik

taşımaktadır.

E.DRAMATİK ŞİİR: Dramatik kelimesi, Yunanca drama dan türemiş bir terimdir. Dramatik terimi, dramayla ilgili, sahne oyununa özgü anlamlarına gelir.

Dramatik şiir ise, tragedya, komedya, dram gibi tiyatro türlerinde yazılmış şiirler için, nazım halinde yazılmış tiyatro eserleri için kullanılan bir terimdir.

Burada çeşitli örneklerle açıklamaya çalıştığımız konularına göre şiir türlerinin 5e ayrıldığını artık öğrendik. Bunlar; lirik şiir, didaktik şiir, epik şiir, pastoral şiir ve dramatik şiirdir.